Historia

11 lutego 1915r. w Domu Ludowym przy ul. Przejazd – obecnie ul. Tuwima 34 odbyło się zebranie założycielskie Towarzystwa LOKATOR, którego statut przewidywał podjęcie budownictwa mieszkaniowego opartego o społeczne fundusze. Administrowanie i zarządzanie powinno być prowadzone przez mieszkańców. Na tym zebraniu powołany zostaje pierwszy zarząd i komisja rewizyjna. Siedzibą zarządu Towarzystwa LOKATOR było początkowo Muzeum Przyrody przy ul. Piotrkowskiej 91, a potem własne lokale przy ul. Andrzeja 11 i ul. Piotrkowskiej 107, po odzyskaniu niepodległości w nowym osiedlu przy ul. Lokatorskiej 13. Okres po zakończeniu I wojny światowej to burzliwy rozwój Towarzystwa LOKATOR, który osiąga w tym czasie liczbę 20 tysięcy członków. Od początku swojej działalności Towarzystwo LOKATOR zajmowało się nie tylko budownictwem mieszkaniowym ale również ochroną lokatorów i budową tanich mieszkań dla nowych mieszkańców Łodzi, którzy w wyniku zawieruchy wojennej znaleźli się w naszym mieście. Zarząd był inicjatorem wielu ustaw chroniących w sposób prawny lokatorów i najemców oraz organizatorem ogólnopolskich kongresów spółdzielczości mieszkaniowej. Wzorem Towarzystwa LOKATOR zawiązują się inne spółdzielnie i stowarzyszenia, podejmujące szeroko zakrojone budownictwo domów mieszkalnych. Stare Osiedle przy ul. Lokatorskiej staje się wzorem dla budownictwa w innych częściach Łodzi – przy ul. Sanockiej – Bednarskiej, osiedla ZUS przy ul. Srebrzyńskiej oraz Marysin II i Karolew.

W 1930r. Towarzystwo LOKATOR przekształciło się w Spółdzielnię LOKATOR, w Zarządzie pojawił się działacz Franciszek Heliński, późniejszy wieloletni prezes. Zasługi Franciszka Helińskiego docenione zostały przez współczesnych i jego pamięć uczczono nazwaniem jego imieniem jednej z ulic w naszej Spółdzielni. W końcu lat dwudziestych Spółdzielnia przeżywa kryzys finansowy na skutek trudności w spłacie kredytów zaciągniętych na budowę domów. Mimo tych trudności Spółdzielnia LOKATOR przetrwała do II wojny światowej, nie zaprzestając rozwoju oraz zapewniając godziwe warunki mieszkaniowe w administrowanych budynkach.

Okres okupacji rozproszył mieszkańców, którzy w większości zostali pozbawieni swych mieszkań. Znaczna część już nie powróciła ale wieloletnie związki nie zostały zniszczone i przez cały okres od 1939 do 1945r. prowadzona była działalność wzajemnej pomocy. Pozwoliło to przetrwać wielu rodzinom i po wyzwoleniu wrócić do swoich mieszkań i od nowa organizować życie spółdzielcze.

W 1945r. nazajutrz po wyzwoleniu Łodzi rozpoczął działalność Tymczasowy Zarząd Spółdzielni LOKATOR, który przejmował administrowanie osiedli przy ul. Lokatorskiej i Łącznej. Prezesem Zarządu został Franciszek Heliński powołany do tej funkcji w dniu 7 lutego 1945r. Pierwsze problemy Zarządu stanowiły zabezpieczenia pustych mieszkań po ucieczce niemieckich lokatorów oraz odtwarzanie dokumentacji pozwalających na sprawiedliwe zasiedlanie przez prawowitych właścicieli lokali mieszkalnych. Pierwsze Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie członków Spółdzielni odbyło się w dniu 23 grudnia 1945r.

W okresie do 1956r. Spółdzielnia LOKATOR przeżywa bardzo wiele trudnych sytuacji – zmiany ustrojowe, gospodarcze oraz nieprzychylny stosunek do spółdzielczości mieszkaniowej stawiają kilkakrotnie Zarząd w kłopotliwej sytuacji. Doświadczeni działacze z prezesem F. Helińskim bronią istnienia Spółdzielni lecz w tym okresie zostają całkowicie zahamowane procesy inwestycyjne. Represyjne działania spółdzielczych władz centralnych ograniczają możliwości operowania własnymi funduszami, odcinają spółdzielnię od niezbędnych kredytów. Skutkiem powyższego działania była znaczna degradacja majątku z powodu zaniechania racjonalnej gospodarki remontowej.

Przełom polityczny w październiku 1956r. spowodował natychmiastową zmianę całego systemu zarządzania spółdzielnią. Doświadczeni i ofiarni działacze gospodarczy w Zarządzie oraz życzliwa atmosfera władz lokalnych w Łodzi pozwoliła w krótkim okresie zaktywizować i rozwinąć strukturę działalności Spółdzielni. Władze lokalne w Łodzi od 1948r. do 1956 w sposób zdecydowany broniły Spółdzielni i pomagały Zarządowi w miarę swoich możliwości. Jedną z pierwszych inicjatyw Spółdzielni LOKATOR jest zwołanie ogólnopolskiego kongresu spółdzielni mieszkaniowych w grudniu 1956r. Prezes Zarządu Franciszek Heliński i przewodniczący Rady Nadzorczej Eugeniusz Ajnenkiel weszli do władz powołanego krajowego Związku Spółdzielni Mieszkaniowych. W Spółdzielni LOKATOR rozpoczął się okres rozwoju – wznowione zostają inwestycje, przerwane w 1950r. oraz rozpoczęte prace projektowe i budowa nowych osiedli na gruntach wytypowanych przy współpracy z władzami politycznymi i gospodarczymi Łodzi.

Od września 1958r. rozpoczyna się drugi w historii LOKATORA okres realizowania dużych inwestycji mieszkaniowych. Prezes Spółdzielni Franciszek Heliński był orędownikiem budowy osiedli, składających się z dużych bloków. Budowę rozpoczęto od osiedla Doły – Wschód. W tym czasie Spółdzielnia również kupowała dla swoich członków bloki rozproszone na terenie wschodniej Łodzi, wybudowane przez budownictwo komunalne. Nastąpił szybki wzrost zasobów mieszkaniowych oraz liczby członków z 381 w 1957r. do 4137 w 1964r. Nastąpiła również reorganizacja Zarządu Spółdzielni – w 1958r. członkowie Zarządu z działaczy społecznych stali się etatowymi pracownikami. Zaistniała konieczność organizacji służb eksploatacyjnych: działów członkowskich, administracyjnych, inwestycyjnych oraz księgowych. W kwietniu 1961r. przyjęto nowy statut i zmieniono nazwę na Robotnicza Spółdzielnia Mieszkaniowa LOKATOR. W 1963r. rozpoczęto budowę nowego osiedla na Teofilowie nazwanego im. Władysława Reymonta. W 1970r. osiedle to zwiększało zasoby o 5.620 mieszkań w budynkach wykonywanych wg nowych technologii. W 1965r. rozpoczęła się budowa drugiego osiedla na Teofilowie, nazwanego im. Stefana Żeromskiego. Tuż przed jubileuszem pięćdziesięciolecia spółdzielni zmarł Franciszek Heliński – człowiek, który wniósł ogromne zasługi dla LOKATORA. Zażegnał kryzys finansowy w latach trzydziestych, zachował w czasie i odbudował po okupacji struktury organizacyjne oraz uratował Spółdzielnię przed likwidacją w latach 1948 – 56.

W 1975r. Zarząd Spółdzielni zostaje przeprowadzony do budynku administracyjnego przy ul. Łagiewnickiej 118, który powstał z nowym osiedlem Zgierska – Stefana na Julianowie. Rozproszone po całym mieście lokale biurowe zostały zlikwidowane i powstaje jedna siedziba używana dotychczas przez RSM LOKATOR.

Budowie osiedli mieszkaniowych towarzyszy powstawanie lokali handlowych, usług rzemieślniczych, zaplecza kulturalno – oświatowego i szkół różnego stopnia. Priorytet mają jednak inwestycje mieszkaniowe, gdyż głód na lokale mieszkalne powoduje, że liczbie członków zasiedlonych dorównuje liczba członków oczekujących oraz liczba kandydatów. RSM LOKATOR, jako największa spółdzielnia mieszkaniowa ponosi również ogromne koszty na infrastrukturę Łodzi: sieć komunikacyjną, energetyczną, ciepłowniczą itd. Aby spełnić oczekiwania społeczne rozpoczynają się kolejne zadania inwestycyjne budowy osiedli mieszkaniowych: im. Marii Konopnickiej na Teofilowie, Gagarina – Bednarska na Chojnach i w/wym Zgierska – Stefana na Julianowie. Wciąż poszukiwane są nowe technologie podnoszące standard i odpowiednie do realizacji środki finansowe. Po 1975r. występuje wyraźny regres budownictwa towarzyszącego, co obniża jednak komfort mieszkaniowy osiedli jako całości. Przed 1980r. mieszkaniowe osiedla RSM LOKATOR wykształciły swoją odrębność administracyjną co w dużym stopniu ułatwiło gospodarowanie na tak rozległym obszarze a w tym terminowe załatwianie spraw związanych z eksploatacją i wnoszeniem opłat. System ten doprowadził jednak do pierwszego rozpadu Spółdzielni przez odłączenie nowej Spółdzielni TEOFILÓW z 800.000 m2 powierzchni mieszkalnej co nastąpiło od 1 stycznia 1979r. W tym samym terminie rozpoczyna się budowa nowego osiedla Radogoszcz-Zachód dla ok. 10 tys. mieszkańców. Na koniec 1983r. w skład Spółdzielni weszły następujące osiedla posiadające odrębność administracyjną i samorządność: Zgierska – Stefana, Stare Osiedle, Doły – Inflancka – Zagajnikowa, Radogoszcz – Zachód, Żubardź i Rogatka. Każde z osiedli posiadało statutowo zagwarantowane mandaty w Radzie Nadzorczej i w Zebraniu Przedstawicieli. Rozproszone budynki na terenie miasta zostały włączone do w/wym najbliższych osiedli, w celu zachowania najlepszego sposobu obsługi administracyjnej. Jednak najwięcej budynków rozproszonych dołączono do Starego Osiedla, gdyż większość z nich była zlokalizowana w południowej i centralnej części Łodzi. W 1980r. między Zarządem RSM LOKATOR a członkami oczekującymi zostały zawarte pierwsze umowy kredytowe na budowę mieszkań na Radogoszczu, od strony ul. Zgierskiej. W ten sposób powstawać zaczęło osiedle Sitowie, które zasiedlano od grudnia 1982r. do listopada 1987r. Kolejnym etapem była budowa osiedla zasiedlanego od grudnia 1984r., które dało początek zespołowi budynków między łukiem ul. Świtezianki, ul. Zgierską i Al. W. Sikorskiego. Zasoby mieszkaniowe w tym rejonie zakończono zasiedlać w marcu 1992r. Rozliczenie inwestycji, związanych umowami kredytowymi, przedstawił członkom Spółdzielni Zarząd RSM LOKATOR do końca 1992r.

Osobną część budowy osiedla, które przyjęło nazwę Radogoszcz-Wschód, stanowiła inwestycja przy ul. Zgierskiej – Okoniowej, gdzie wybudowano i zasiedlono 4 budynki na prawach własnościowego, spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego. Całkowite zakończenie budowy tych domów trwało od marca 1993r. do listopada 1994r.

Budowa osiedla Radogoszcz-Wschód kończy etap rozwojowy RSM LOKATOR, która była następcą prawnym Towarzystwa LOKATOR rozpoczynającego swoją działalność inwestycyjną w latach dwudziestych ubiegłego wieku, spółdzielni o największej liczbie członków oraz powierzchni mieszkalnej w historii łódzkiej aglomeracji. Wydzielone z niej samodzielne spółdzielnie mieszkaniowe kontynuują wobec swoich członków statutowe obowiązki określone ponad 90 lat temu na pierwszym założycielskim zebraniu w dniu 11 lutego 1915r.

Od 1994r. rozpoczął się stopniowy rozpad RSM LOKATOR. Jako pierwsza oddzieliła się najstarsza część zwana do tej pory Starym Osiedlem z którego na podstawie Uchwały nr 12/94 powołano Spółdzielnię Mieszkaniową TOWARZYSTWO LOKATOR. Rozpad największej spółdzielni mieszkaniowej w Łodzi trwał do Zebrania Przedstawicieli RSM LOKATOR w dniu 21 czerwca 1996r., kiedy na podstawie uchwał podziałowych:

nr 11/96 oddzielono SM Rogatkę,
nr 12/96 oddzielono SM Radogoszcz-Zachód,
nr 13/96 oddzielono SM Żubardź.